Ayçiçeğinde 2025’e Göre Üretim Artıyor Ama Sıfır Gümrükle “Ucuz” İthalat Devam Ediyor

Resmi Gazetenin 4 Temmuz 2026 tarihli sayısında yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararıyla sıfır gümrükle 1 milyon 250 bin ton ayçiçeği tohumu veya bunun karşılığı 500 bin ton ham ayçiçeği yağı ithalatı için tarife kontenjanı açıldı. Karara göre, ithalat 11 Ocak-31 Mayıs 2027 tarihleri arasında yapılacak. Gümrük vergisi, yağlık ayçiçeğinde yüzde 27 yerine sıfır, ham yağda yüzde 36 yerine yüzde 20 uygulanacak. Karara ilişkin uygulama tebliği de aynı gün Resmi Gazetede yayımlandı.

Uygulama tebliği, bu ithalattan öncelikli olarak, 1 Temmuz-30 Kasım 2026 tarihleri arasında iç piyasadan yağlık ayçiçeği alanlar olmak üzere, ham ve/veya rafine ayçiçeği yağı üreten sanayici firmaların yararlanacağını bildiriyor.

Konuyla ilgili Tarım Editörü Ali Ekber Yıldırım’ın haberine göre, geçmiş yıllarda görülen, uygulamada iş hiç de öyle yürümüyor, bu konu göz ardı ediliyor.

Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan “Yağlık Ayçiçeği Tohumu ve Ham Ayçiçeği Yağı İthalatında Tarife Kontenjanı Uygulanmasına İlişkin Tebliğ” 4 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazet’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Tebliğ, yağlık ayçiçeği tohumu ve ham ayçiçeği yağı ithalatında uygulanacak tarife kontenjanının usul ve esaslarını belirliyor.

Başvuruların 2026 yılı Aralık ayında alınacağı, , ithalatın 2027 Ocak ayında başlayacağı belirtiliyor. Tebliğde, tarife kontenjanının başvuruları ve dağıtımının nasıl yapılacağı da şöyle tanımlanmış:

“Karar uyarınca açılan tarife kontenjanı, Bakanlık (İthalat Genel Müdürlüğü) tarafından 1 Temmuz 2026-30 Kasım 2026 tarihleri (bu tarihler dahil) arasında yerli yağlık ayçiçeği tohumu alımı yapanlar öncelikli olmak üzere ham ve/veya rafine ayçiçeği yağı üreten sanayici firmalara dağıtılır.

“Tarife kontenjanı, 1 milyon 250 bin ton yağlık ayçiçeği tohumu esas alınarak yağlık ayçiçeği tohumu veya yüzde 40 randıman ile bunun karşılığı ham ayçiçeği tohumu yağı olarak dağıtılır. Tarife kontenjanı miktarı, tamamının yağlık ayçiçeği tohumu olarak dağıtılması durumunda 1 milyon 250 bin tonu, ham ayçiçeği tohumu yağı olarak dağıtılması durumunda ise 500 bin tonu geçemez.”

Ali Ekber Yıldırım’ın verdiği bilgiye göre, tarife kontenjanı açılmasına ilişkin uygulama birkaç yıldır zaten uygulanıyor. Geçen yıl 18 Temmuz 2025 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile 1 milyon ton ayçiçeği tohumu veya bunun karşılığı 400 bin ton ham ayçiçeği yağı ithalatı için tarife kontenjanı açılmıştı. 2026 yılında Parababalarının talebi üzerine ithal edilecek miktarları arttırmışlar. Ayçiçeği tohumunda 250 bin ton, ham yağda ise 100 bin ton daha fazla ithalat için tarife kontenjanı açmışlar.

Yapılacak “ucuz” ithalatın Parababalarına hizmet edeceği çok açık. Ayçiçeği üreticisi-çiftçi açısından baktığımızda daha hasat yapılmadan, çiftçi ithalat baskısı altında kalıyor. İthalat yapılmasına yönelik kararın hasat döneminin öncesinde yayımlanması da tesadüfî değil. İthalat Ocak 2027’de yapılacak ama Parababaları rahatlatılıyor. Hem ithalatla gelecek ürün garanti altına alınmış oluyor hem de kendi çiftçimizin ürettiği ayçiçeğinin fiyatı da bu ithalat baskısı altında düşürülmüş oluyor.

Parababaları sıfır gümrükle ithalat kararından önce yüzde 27 gümrükle ayçiçeği tohumu alıyordu. Şimdi Ocak 2027’yi bekleyecek ve sıfır gümrükle yani ucuza ithalat yapmış olacak. Aynı şekilde ham ayçiçeği yağını yüzde 36 yerine yüzde 20 gümrük vergisi ile alacak. Çiftçinin ürününü alırken, kg başı fiyat verirken bu durum alım fiyatlarını düşürecek.

İşin bir başka acıklı tarafı da 2026 yılında ayçiçeği üretiminde artış beklenmesi. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)’in açıkladığı 2026 Yılı Bitkisel Üretim İlk Tahminine göre, bu yıl ayçiçeği üretiminin 2025 yılına göre yüzde 16,2 oranında artarak 1 milyon 936 bin tondan 2 milyon 250 bin tona yükselmesi bekleniyor.

Ayçiçeği tohumu ve ham yağ olarak ithalat edilen ürünler ayçiçeği yağı, margarin, hayvan yemi vb. olarak işlendikten sonra iç ve dış piyasada satılıyor.

Tabii “ucuz ithalat” bu yıla özgü bir durum değil. Geçen yıl da yani 2025 yılında da benzer şekilde hasat öncesi Cumhurbaşkanı kararı ile yine tarife kontenjanı açıldı. Ağustos ayında da Trakya Yağlı Tohumlar Tarım Satış Kooperatifleri Birliği kısa adıyla Trakya Birlik, yüzde 44 ham yağ oranına sahip ayçiçeği için kilogram başına 28 lira avans fiyat açıklamıştı. Trakya Birlik ayçiçeği başta olmak üzere yağlı tohum ürünlerini değerlendiren ve işleyen bir tarım “kooperatifi”. Adının Kooperatif olduğuna bakmayın, kooperatiflerin üreticileri desteklemesi gerekir ama Trakya Birlik çiftçinin maliyetini dahi karşılamayacak alım fiyatları belirleyen bir kuruma dönüşmüş durumda.

28 TL’lik avans fiyat, maliyetlerin altında ezilen çiftçinin zararına ürün satmasına neden oldu. Bu düşük fiyat bölgedeki üreticiler ve üretici birlikleri tarafından büyük tepkiyle karşılandı. Trakya Birlik gelen tepkiler üzerine ayçiçeği alım fiyatını 28 Eylül 2025’te 33 TL olarak kesinleştirdi. Yani avans fiyatın üzerine kg başına 5 TL daha eklemiş oldu.

Bu fiyat da çitçinin zararını karşılamaktan çok uzak kaldı. Borçlarını ödeyebilmek için ürününü hasat eder etmez 28 TL’den elden çıkarmak zorunda kalan üreticiler zarar ettiler. “Hasat bittikten sonra fiyat yükseltmenin bir faydası yok” diyerek tepki gösterdiler.

Geçen yıl yaşanan zorluklardan dolayı çiftçinin gözü Trakya Birlik tarafından bu yıl açıklanacak olan fiyatta. Çünkü geçen yıl olduğu gibi hasattan önce açıklanan sıfır gümrükle ithalat kararı yine çiftçinin büyük mağduriyetler yaşamasına sebep olacak. Serbest piyasanın insafına terk edilmiş olan çiftçimiz bu kararın piyasa için bir referans oluşturduğunu biliyor.

Çiftçi zararına ayçiçeklerini satmak zorunda kalırken, tüketici ne durumda peki?

2018 yılında Türkiye’de 5 litrelik ayçiçeği yağı ortalama 35-45 TL seviyelerindeyken, 2025 yılı sonlarında bu fiyat ayçiçeği yağının en ucuz olduğu zincir marketlerde dahi 385 TL ile 460 TL aralığına yükseldi. Bu verilere göre yedi yıllık dönemdeki artış yaklaşık %850 ile %1.000 civarındadır. Bu çok büyük bir artış. Cumhuriyet Tarihinin hiçbir döneminde gıda fiyatlarında böylesine fahiş artışlar olmamıştı. Gelmiş geçmiş en zalim ve en halk düşmanı iktidarın marifeti bu. Bunun için programlandı, bu ülkeyi yaşanmaz, bu halkı yaşayamaz hale getirmek ve toptan ABD Emperyalistlerine satıp geçmek için programlandı. İşte buna bir örnek 7 yıldaki ayçiçeği yağ fiyatlarındaki artış.

AKP İktidarı artık halk nezdinde bir karşılığı kalmamış olsa da son demlerinde de halk düşmanlığına devam ediyor hâlâ…

23 Temmuz 2026